Monday, November 24, 2008

Η Αριστερά και η διαχείριση του φόβου

Δευτέρα 24 Νοεμβρίου – και όταν ο Λέοναρντ Κοέν έγραφε πως τον καταδίκασαν σε είκοσι χρόνια βαριεστημάρας, επειδή προσπάθησε να αλλάξει το σύστημα από μέσα, πρέπει να τον είχαν βάλει να διαβάζει δημοσκοπήσεις. Δεν υπάρχει πιο βαρετή ενασχόληση από την ανάγνωση μετρήσεων που όλοι ξέρουν τι θα γράφουν και γιατί θα το γράφουν. Συμβαίνει, επίσης, να είναι ο πασατέμπος για τα ελληνικά γουηκέντ. Αυτό το Σαββατοκύριακο, όμως, οι σφυγμομετρήσεις άξιζαν τα λεφτά τους, άξιζαν και τον κόπο να στερηθεί κανείς λίγο χρόνο από τη βόλτα του…

Γιατί; Επειδή, αν κανείς προσπερνούσε την εθιστική παρατήρηση της πρόθεσης ψήφου, μπορούσε να δει τεκτονικές αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό, που πηγαίνουν πολύ πέρα από τα ποσοστά του κάθε κόμματος, την περίφημη «καταλληλότητα» και την «παράσταση νίκης». Αυτή τη φορά συμβαίνει κάτι χωρίς προηγούμενο στην περίοδο της μεταπολίτευσης. Για την ακρίβεια, για πρώτη φορά, συμπίπτουν δύο διαφορετικά φαινόμενα, δυο τάσεις, και οδηγούν σε κάτι εντελώς εξαιρετικό, που μπορεί να αλλάξει εντελώς τα δεδομένα.

Πρώτο στοιχείο, η γενική μετατόπιση του εκλογικού σώματος όχι ένα, όχι δύο, αλλά «τρία κλικ αριστερά», όπως έγραφε κάποτε και η πολύ της μόδας τελευταία Κατερίνα Γώγου. Δύο στους τρεις ψηφοφόρους δηλώνουν πως θα ψηφίσουν μια εκδοχή της Αριστεράς. Και, καθώς όλες οι συνιστώσες της έχουν ήδη κάνει, η καθεμιά στα μέτρα της, μια δική τους «αριστερή στροφή», είναι φανερό πως η ζυγαριά γέρνει πια αποφασιστικά προς διαφορετικές πολιτικές επιλογές, που συνδέονται ασφαλώς με την ανάγκη διαχείρισης της κρίσης. Η κρίση θεωρείται από τους πολίτες προϊόν του συστήματος και καταγράφεται πολιτικά στην Ελλάδα ως απόρριψη και όχι με συσπείρωση για τη στήριξή του. Έτσι η κυβέρνηση χρεώνεται την κρίση και ταυτόχρονα συμβαίνει να εκπροσωπεί το συντηρητικό χώρο, που από τη φύση του και με τα παραδοσιακά ανακλαστικά των εκλογέων συνδέεται πιο έντονα με το σύστημα που απογοητεύει.

Δεύτερο στοιχείο της συγκυρίας, ο φόβος. Στις επόμενες εκλογές το αίσθημα που θα κυριαρχεί στην κοινωνία δεν θα είναι η ελπίδα, η προσδοκία για το αύριο, η προσμονή ενός καλύτερου μέλλοντος. Θα είναι η ανησυχία, ο φόβος, η αγωνία για το άγνωστο και το γκρίζο που προδιαγράφεται, η προοπτική της κατάρρευσης των πυλώνων, των βέβαιων αναφορών πάνω στις οποίες χτίστηκαν η οικονομία, η παραγωγή, η κοινωνία και οι σχέσεις των ανθρώπων για πολλές, πολλές δεκαετίες.

Και τα δύο μαζί σχηματίζουν μια συγκυρία χωρίς προηγούμενο. Έως τώρα ήταν μια πολιτική σταθερά –και όχι μόνο στην Ελλάδα, από το θρίαμβο του ντε Γκωλ μετά το Μάη του ‘68- ότι η Αριστερά ενσάρκωνε τις ελπίδες και η συντηρητική παράταξη εκπροσωπούσε το ρεαλισμό της διαχείρισης και κεφαλαιοποιούσε το ανακλαστικό του ασφαλούς καταφυγίου. Τώρα, για πρώτη φορά, όλα δείχνουν πως η Αριστερά, και μάλιστα μια Αριστερά κοινωνικά πλειοψηφική όσο ποτέ από το 1981, θα κληθεί να αναλάβει όχι τη διαχείριση της ελπίδας, όπως τότε κι όπως πάντοτε έως τώρα, αλλά το χειρισμό της πιο βαθιάς κρίσης και τη διαχείριση του φόβου.

Friday, November 21, 2008

Προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα

Παρασκευή 21 Νοεμβρίου – ημέρα των παρθένων, επομένως δεν γιορτάζει κανείς. Αντιθέτως: κάθε μέρα και πιο βαθιά στην οδό της απωλείας. Τόσο άγρια, τόσο επιθετικά, τόσο ασφυκτικά, που και να θέλεις (αν κανείς μας θέλει πια) είναι αδύνατο να ξεφύγεις.

Η Ελλάδα, αρκετό καιρό τώρα, εκδίδει μόνον τριετή ομόλογα. Δεν εκδίδει πενταετή. Γιατί; Οι υποψιασμένοι λένε πως εάν τολμούσαμε να εκδώσουμε πενταετή, το άνοιγμα σε σχέση με το γερμανικό επιτόκιο θα ξεπερνούσε τις δύο ποσοστιαίες μονάδες. Δηλαδή, περίπου διπλάσιο επιτόκιο σε σχέση με αυτό που δανείζεται η Γερμανία. Τι σημαίνει αυτό; Ότι πρακτικά, από την άποψη της δανειοληπτικής αξιοπιστίας, η Ελλάδα δεν ανήκει στην ΟΝΕ. Οι αγορές μας έδιωξαν από την ευρωζώνη.

Οι πρώτες μεγάλες ελληνικές εταιρείες αρχίζουν να προσαρμόζονται σε συνθήκες κρίσης. Ευγενική διατύπωση. Πρακτικά: απολύσεις. Ήδη 200 μαζεμένες σε μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας. Και ακόμη δεν ξέρουμε την έκταση της κρίσης στην πιο ευαίσθητη και την πιο μεγάλη ελληνική βιομηχανία: τον τουρισμό.

Τα διεθνή χρηματιστήρια συνεχίζουν την πορεία στην άβυσσο. Κολοσσοί, όπως η Τζένεραλ Μότορς, οδηγούνται σε μια αδιανόητη έως χθες χρεωκοπία.

Πριν από λίγες ώρες, δημοσιοποιήθηκε μια έκθεση από το σύνολο των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τις διεθνείς τάσεις από σήμερα έως το 2025. Συνοπτικά: Η πιθανότητα παγκόσμιων διενέξεων για τα τρόφιμα και το νερό αυξάνει, η σημερινή χρηματιστηριακή κρίση είναι μέρος μιας γενικότερης αναδιάταξης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, ΗΠΑ Ινδία και Κίνα θα είναι οι ισχυρότερες χώρες του κόσμου στο άμεσο μέλλον, το πέρασμα στην τεχνολογία που δεν θα βασίζεται στο πετρέλαιο θα έχει ολοκληρωθεί, και ο ρόλος του δολλαρίου θα έχει συρρικνωθεί.
Η εποχή των μεγάλων ανακατατάξεων, ίσως μια δεύτερη φάση της εποχής των μεγάλων αναταράξεων.

Που πάει το ελληνικό καραβάκι σε αυτή την επερχόμενη θύελλα; Είμαι βέβαιος για τα ερωτήματα που θα κυριαρχήσουν. Ζήτησε ο Κουκουβίνος λεφτά από τον Πάπιστα για να μη δημοσιεύσει το ρηπόρτ; Γιατί δεν ρώτησε ο Παπακωνσταντίνου τον Πάπιστα εάν είχε μια κόπια στα χέρια του; Διάβασε η Αζέλ τους πίνακες και τι συνεπέρανε για τις επιπτώσεις στην κίνηση των σκυλάδικων ο Καραμπέρος;

Είδα χτες το βράδυ, όπως πολλοί ακόμη, τους γραμματείς των δύο κομμάτων εξουσίας να σφάζονται στο παραθύρι. Ούτε λέξη; Μα ούτε μια λέξη για όλα αυτά; Δεν λέω πως τους ρώτησαν και δεν απάντησαν. Αλλά κι εκείνοι, προπονημένοι στο άλλα σε ρωτώ κι άλλα μου λες, ίχνος ενδιαφέροντος δεν είχαν πέρα από την πολιτική χρέωση του Βατοπεδίου και την αναζήτηση μιας τριχιάς για απόδραση από την πολιτική κόλαση; Ίχνος;

Στο τέλος, λέει ο πρωθυπουργός, το ερώτημα θα είναι «ποιος μπορεί να μας βγάλει από την κρίση». Για όσους είδαν τη συζήτηση των δύο γραμματέων, η απάντηση είναι πως θα χρειαστούμε ένα θαύμα. Δηλαδή πάλι θα πέσουμε στην ανάγκη του Εφραίμ…

Thursday, November 20, 2008

Όλα στο παρασκήνιο

Πέμπτη 20 Νοεμβρίου – και πέρα από τα όσα αποκρουστικά μαθαίνουμε κάθε μέρα, μήνες τώρα για αυτή την απίθανη υπόθεση του Βατοπεδίου, υπάρχει κάτι ακόμη, που φέρνει σε απόγνωση τον απλό πολίτη. Είναι η διαπίστωση ότι υπάρχουν δύο παράλληλες πραγματικότητες, που κινούνται στους δικούς της η καθεμιά ρυθμούς. Και ότι η εξουσία ασκείται από εκείνους και μόνον εκείνους που μπορούν να ακροβατούν ανάμεσα στις δυο ζωές μιας χώρας με διχασμένο κορμί.

Ξεπερνάει, πραγματικά, κάθε φαντασία η έκταση του παρασκηνίου. Όλα συνέβαιναν πίσω από τις κουίντες, στα σκοτεινά, στα μουλωχτά. Όλα κρίνονταν στο ημίφως της εξωτερικής νομιμότητας και της βαθιάς ανηθικότητας και παρανομίας στην πράξη. Η πραγματική εξουσία ανήκει σε εκείνους που ξέρουν όσα οι άλλοι θα πληροφορηθούν εκ των υστέρων.

Παλιότερα ένας δημοσιογράφος εγκατέλειψε το επάγγελμα για να αναλάβει μια δημόσια, κομματική θέση. Διηγούνταν αργότερα, λίγους μήνες μόνο αργότερα, ότι αυτό που του έκανε πραγματικά εντύπωση (ενός ψημένου δημοσιογράφου, με εμπειρία στο ρεπορτάζ και σε μια δουλειά που, τελοσπάντων, δεν είναι και πάντοτε με την αγιαστούρα στο χέρι) ήταν η ποσότητα της πληροφόρησης. Ούτε αυτός δεν μπορούσε να διανοηθεί πόσο περισσότερα γνωρίζουν οι μηχανισμοί της εξουσίας, τα σκοτεινά γραφεία και τα γκρίζα κουστούμια, ακόμη κι από τους πιο πληροφορημένους δημοσιογράφους, αυτούς που διαμεσολαβούν τη σχέση της κοινής γνώμης με την πληροφόρηση, για να μην πω με την ενημέρωση ή με την αλήθεια…

Όλα στο παρασκήνιο. Τα συμβόλαια στη ζούλα. Τα τηλεφωνήματα, που είναι σαν το σωματίδιο το οποίο αναζητείται στο CERN: όλοι ξέρουν ότι είναι αδύνατο να μην υπάρχει κι όμως δεν έχει ακόμη αποδειχθεί. Τα βαριά ονόματα και η βαρύτερη υποκρισία. Η βαθιά θρησκευτικότητα που οδηγεί σε αφιλοκερδείς εξυπηρετήσεις, μόνο που συμπίπτουν με παροξυσμό πλουτισμού από άλλες, ταυτόχρονα, πηγές και με βλάβη των συμφερόντων του Δημοσίου. Τα καρφώματα στον αντίπαλο. Οι εκβιασμοί και ο καταπληκτικός δικηγόρος-εκβιαστής που δηλώνει (και το πιστεύει στα αλήθεια) πως μπορεί να ζητάει μίζα «καθαρά και τίμια», διότι αυτός δεν είναι κανένα λαμόγιο να αλλάζει τη μίζα από τη μια μέρα στην άλλη, αυτός είναι «πεντακαθαρίδης». Και μετά η ενημέρωση των άλλων, οι υπόγειες διαδρομές και οι ανήκεστες σιωπές.

Ένας μάρτυς περιέγραψε ό,τι ζούμε σε αυτή τη χώρα με λίγες λέξεις. Είπε στη Βουλή: «εγώ την Αζέλ και να τη δω σήμερα μπροστά μου δεν θα το πιστέψω γιατί τότε ήταν μια ωραία κοπελίτσα, με τα σπαθάκια της, με το κορμάκι της, με τους χορούς της, και τώρα μπορεί να έχει γίνει γιαγιά». Έτσι θα βγει το πολιτικό σύστημα από την εξεταστική, αυτό που μπήκε με φιδίσιο κορμή για να πλυθεί. Θα βγει γερασμένο και ρυτιδιασμένο, αγνώριστο.

Οι πολίτες νιώθουν πια ότι τα μαθαίνουν όλα τελευταίοι, από λάθος, κατά παραχώρηση. Σαν απατημένοι σύζυγοι. Αλλά αυτή τη φορά οι απατημένοι σύζυγοι παραείναι πολλοί για να διατηρηθεί η συμβατική οικογενειακή ευτυχία του γάμου μας με το σύστημα.

Wednesday, November 19, 2008

Μια απέραντη βιντεοθήκη

Τετάρτη 19 Νοεμβρίου – και τα πράγματα έχουν πάρει αρνητική τροπή για τη χώρα. Το σύστημα εκφυλίζεται, υπάρχει γενική έκπτωσης. Εκεί που κρεμάγαν οι καπεταναίοι τα έγγραφα, κρεμάνε τώρα τα dvd. Η έκπτωσις είναι ραγδαία...

Ήδη στο μικρό σχετικά χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει από την υπόθεση Ζαχόπουλου τα πράγματα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο. Πρώτα από όλα, οι πρώτοι γυναικείοι ρόλοι – σερσέ λα φαμ, που λέει κι ο Καρατζαφέρης. Ένα νουάρ κρίνεται από τις γυναίκες του – εάν είναι φαμ φατάλ, ή ξενέρωτες. Στη ζαχοπουλιάδα, η θηλυκή διασημότης ήταν νεαρή, αριστούχος της Φιλολογίας, υπεράνω πάσης υποψίας και εξ απορρήτων του πηδήξαντος – από το παράθυρο… Τώρα, η αξιοπιστία της γυναίκας που αμφισβητεί την αξιοπιστία της άλλης ελέγχεται επειδή, λέει, χόρευε παλιά στα κέντρα του επιχειρηματία τον οποίο (μακριά νυχτωμένοι…) πήγαν να εκβιάσουν υπό το εξωτικό όνομα Αζέλ.

Αλλά και το κεντρικό πρόσωπο του εκβιασμού δε λέει… Άλλο ένας Ζαχόπουλος, ένας κολοσσός του πνεύματος και της τέχνης, που είχε αναλάβει την αναμόρφωση του ελληνικού πολιτισμού στο πλαίσιο της επανίδρυσης του κράτους, κι άλλο ένας συνήθης επιχειρηματίας της νύχτας, ένα πιστό αντίγραφο λογοτεχνικής καρρικατούρας –ας πούμε- του Κούστα, αν τον θυμάστε ως πρωταγωνιστή στην Άμυνα Ζώνης, του Μάρκαρη.

Και το ύψος των συναλλαγών δείχνει πως η κρίση πλήττει πια φανερά και τις πιο κεντρικές δραστηριότητες της ελληνικής οικονομίας, όπως τα μπαχτσίσια, τις ρεμούλες και τους εκβιασμούς. Άλλο για παράδειγμα να πηγαίνει γκράντε δημοσιογράφος με βαλίτσα στη Σοσιετέ Ζενεράλ, να την ανοίγει και να σκάνε μύτη πέντε εκατομμύρια ευρώ σε μετρητό, κι άλλο αυτή η κακομοιριά που παρακολουθήσαμε στο ασπρόμαυρο με ένα θλιβερό δικηγορίσκο να εκλιπαρεί για μια πιθαμή οικόπεδο και 80 χιλιαρικάκια – και να συμβιβάζεται και στα δεκαοχτώ… Τσίπικα πράγματα. Πού είναι τα μεγαλεία, οι απλοχεριές, η γκαλαντερί, πού είναι Θέμος-Μάκης, που ξεπέσαμε τώρα σε Κουκουβίνους τρίτης κατηγορίας…

Και το dvd, δεύτερο πράμα. Στα ζαχοπουλικά, όπως αναμένω να τα γράψει η ιστορία, για να μοιάζουν με τα «ευαγγελικά» και τα «παρκερικά», υπήρχε η πρέπουσα δόση γκλαμουριάς. Τροφαντό βίντεο, μουράτος κομιστής, ραντεβού στο Βυζαντινό του Χίλτον, δικηγόρος πρώτης να το περιφέρει, σεμνές τηλεπαρουσιάστριες που αποστρέφουν το βλέμμα, απρόσεκτοι τηλεαστέρες που μιλάνε νεράκι στην Εσπρέσσο – ήταν μια πραγματική σαπουνόπερα. Όχι τριτοκλασάτο γραφείο, κουστουμάκια από τις εκπτώσεις, και 13 λεπτά όλα-όλα, τόσο χάλια εγγραφή που κόλλησε ακόμη και στη Βουλή. Ενώ το άλλο δεν το είχαν προβάλει στη Βουλή – γιατί δεν θα κόλλαγε ποτέ το βίντεο, θα κόλλαγαν όμως οι βουλευτές…

Το μόνο που κρατάει κάπως την αμπιάνς είναι ο χώρος. Θεσσαλονίκη. Η μητέρα της νύχτας, η μαμή όλων των κακών. Από το εμπάργκο μέχρι τα σκυλάδικα, από το τελωνείο της Δοϊράνης μέχρι τα Λαδάδικα, όπου ακούς για πολύ βρώμικο χρήμα, ο δρόμος καταλήγει κάπου στη Βόρεια Ελλάδα, συνήθως στην πρωτεύουσά της, εκεί όπου το χρήμα που παράγεται τη μέρα ωχριά μπροστά σε αυτό που πάσχει από φωτοφοβία και διακινείται μόνο τις μικρές ώρες.

Πάντως, υπάρχει και κάποια πρόοδος. Δεν ισχύει πια η παλιά ρήση του Κωνσταντίνου Καραμανλή ότι είμαστε ένα «απέραντο φρενοκομείο». Τώρα είμαστε μια «απέραντη βιντεοθήκη».

Tuesday, November 18, 2008

Το μοναστήρι "η Ελλάς"

Τρίτη 18 Νοεμβρίου – και παλιά έλεγαν «το καφενείον η Ελλάς». Τώρα έχουμε προχωρήσει πολύ μπροστά. Πρόκειται για το «μοναστήρι η Ελλάς».

Κάθε μέρα που περνάει, αυτή η υπόθεση μοιάζει όλο και πιο πολύ με μια μικρογραφία της χώρας. Πρώτα από όλα, όπου και να την πιάσεις, λερώνεσαι. Μετά, κανείς δεν είναι υπεράνω υποψίας. Και, φυσικά, στο τέλος δεν θα βγει άκρη.

Το Βατοπέδι και η δραστηριότητά του συνοψίζουν τα ιδεώδη του έθνους. Είμαστε χώρα ευσεβής – η μισή ανήκει στην Εκκλησία, στα μοναστήρια, στους ρασοφόρους, η Αττική στους Παντελεήμονες, η Κρήτη στους Τοπλούδες, η Μακεδονία και η Θράκη στο Βατοπέδι και τις άλλες 19 μονές των χρυσόβουλλων.

Είμαστε χώρα πιστή στην παράδοση. Όχι απλώς πιστή. Παραδόπιστη. Απόδειξη ο μοναχός Εφραίμ που επηρέαζε παραδοσιακά τα υπουργεία μας, όσο περνούσε ο καιρός, όλο και περισσότερο, μέχρι που βρήκε το κονέ ψηλά-ψηλά (λίγο κάτω από τον επουράνιο Κύριο, στο βοηθό του…). Καθένας δικαιούται το δικό του παράδεισο…

Είμαστε χώρα άτεγκτη στη λειτουργία των θεσμών. Από την κορυφή, όπου χρειάστηκαν παραιτήσεις εισαγγελέων για να φτάσει στη Βουλή μια δικογραφία που έπρεπε να είναι εκεί από καιρό, μέχρι τη βάση, όπου φύονται κατά χιλιάδες Κουκουβίνοι, Σωτηροπούλες και παρόμοιες βδέλλες που λυμαίνονται ό,τι μπορεί να επιζήσει ως υγιής δραστηριότητα.

Είμαστε χώρα της διαφάνειας. Απόδειξη ο μοναχός Αρσένιος και η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου που δεν συνεδρίαζε ποτέ χωρίς να είναι κι αυτός εκεί για να ασκείται κοινωνικός έλεγχος στην πράξη. Είναι η κυριολεκτική εκδοχή του «βοήθειά μας».
Αναρωτιέται κανείς πώς ξεκινάνε τη μέρα τους οι άνθρωποι, οι κανονικοί άνθρωποι, που δεν είναι εκβιαστές, που δεν είναι απατεώνες, που δεν θέλουν να λαδώνονται, που δεν θέλουν να μπουν σε κυκλώματα αλλά απλώς να κάνουν καλά τη δουλειά τους, αυτοί που ψάχνουν ένα παράθυρο δημιουργικότητας, αυτοί που ακόμη αρνούνται να συμβιβαστούν με την ιδέα πως όλα είναι στημένα και η αξία απλώς δεν έχει σημασία, αυτοί όλοι αναρωτιέται κανείς πώς ξυπνάνε το πρωί για να πάνε στη δουλειά τους έχοντας δει το βράδυ τα αποκρουστικά βίντεο, έχοντας διαπιστώσει πως για άλλη μια φορά στη Βουλή η εξεταστική γίνεται για τις εντυπώσεις κι όχι για την αλήθεια, έχοντας πάρει οβερντόουζ Ψωμιάδη μέχρι κώματος και ακούγοντας τέτοιες ειδήσεις όπως αυτές που ακολουθούν; Αυτοί οι άνθρωποι, που επιμένουν να υπάρχουν, πώς να αισθάνονται άραγε σήμερα το πρωί;

Monday, November 17, 2008

Φταίνε πάντοτε οι άλλοι

Δευτέρα 17 Νοεμβρίου – και ήταν στην Πάτρα και η Πάτρα, εκτός αν πρόκειται για εκδρομή, είναι μακριά, όπως και οτιδήποτε δεν περιλαμβάνεται στο τρίγωνο Κολωνάκι-Σύνταγμα-Χίλτον. Μια ομιλία ενός προέδρου που υπήρξε δημοφιλέστατος στη διάρκεια της θητείας του και ύστερα γλίστρησε ξανά στην αφάνεια, με τη διακριτικότητα και την ευπρέπεια που χαρακτήρισε τη θητεία του και δημιούργησε σχολή στην Προεδρία της Δημοκρατίας που καλή τύχη θέλει να την συνεχίζει ο διάδοχός του.

Ο Κωστής Στεφανόπουλος δεν έχει μιλήσει σχεδόν ποτέ από τότε που έληξε η θητεία του. Τώρα έκανε μια ομιλία στην Πάτρα στη μνήμη ενός σημαντικού γιατρού της πόλης. Και μίλησε για όλους, πέρα από την πόλη του. Η κεντρική του επισήμανση είναι πως στη χώρα έχει εκλείψει το αίσθημα της ευθύνης. Ο Στεφανόπουλος έχει κάνει την καίρια διάγνωση. Γι’αυτό ακριβώς πρόκειται και στοιχειώνει την Ελλάδα από κορυφής μέχρις ονύχων.

Έχει ασφαλώς λείψει το αίσθημα ευθύνης με τον αποκρουστικό τρόπο που αποκάλυψε υπόθεση του Βατοπεδίου, ενδεικτική αλλά όχι ιδιαίτερη. Το είδος των σχέσεων που έρχονται στο φως σε όλα τα επεισόδιά της –ακόμη και στο μοναδικό αυτό τελευταίο επεισόδιο που απέβη υπέρ της κυβέρνησης με την αποκάλυψη του εκβιαστικού βίντεο της κυρίας που ήθελε να εμπλέξει τον πρωθυπουργό- στέλνει το μήνυμα στους πολίτες πως όλα παίζονται στο γκρίζο κόσμο των παρασκηνίων. Πολιτικοί με λογική υποτελούς προς τα ράσα, ράσα με λογική υποτελούς προς το χρήμα, υπόγειες συνεννοήσεις, στημένες δίκες με μιλημένους δικαστές, δικηγόροι που έγραφαν αγωγές για να χάσουν οι πελάτες τους, άπληστοι ιερωμένοι και άβουλοι υπουργοϋφυπουργοί, άλλοι μηχανορράφοι να κινούν τα νήματα κι άλλοι παραιτημένοι στις βουλές των ισχυροτέρων τους, και όλοι πιστοί στους άγραφους νόμους του χρήματος και της εξουσίας. Μόνο κάτι σπάνιες εξαιρέσεις, ένα λάθος στους συσχετισμούς της δύναμης για να ξετυλιχτεί το νήμα κι ένα λάθος στην εκτίμηση για δυο ανθρώπους στη Δικαιοσύνη για να φτάσουμε στην άκρη του. Αλλά ο γενικός κανόνας ίδιος. Άνθρωποι που πρόδιδαν πρόθυμα την ευθύνη της θέσης τους, κυρίως την ευθύνη του δημόσιου αξιώματος.

Αλλά όχι μόνο. Και πολίτες χωρίς κουλτούρα ατομικής ευθύνης. Από τα χιόνια που πέφτουν (και πού είναι οι κρατικές αρχές, πού είναι οι αρμόδιοι για να σκουπίσουν έξω από την πόρτα;), μέχρι τα δάνεια (για τα οποία φταίνε ασφαλώς οι άθλιες τράπεζες, αλλά ποτέ μα ποτέ δεν φταίει άραγε εκείνος που πήρε «διακοποδάνειο» και την πέρναγε κοτσάνι αδιαφορώντας για την επόμενη μέρα;) είναι μια χώρα ευθυνόφοβη, που απεκδύεται πάντα το δικό της μερίδιο στο φταίξιμο για να το φορτώσει σε όποιον βρει: συνήθως στην ηγεσία της και συνήθως της αξίζει… Οι δημοσκοπήσεις και οι κάλπες όσο είναι μια διαδικασία επιλογής προοπτικής άλλο τόσο αντιμετωπίζονται από την κοινωνία ως μέθοδος τιμωρίας άλλων και με τον τρόπο αυτό διαγραφής των δικών της βαρών.

Και γι’ αυτό είναι τόσο σκληρές και τόσο κυκλικές. Και γι’αυτό –πρόσθετα στις δικές της οφθαλμοφανείς παλινωδίες και αδυναμίες- η κυβέρνηση χρεώνεται την κρίση, ενώ αλλού οι ηγεσίες αφενός φέρονται σαν ηγεσίες, χωρίς μύθους περί «θωρακισμένων οικονομιών», και αφετέρου συσπειρώνουν γύρω τους τους πολίτες.

Friday, November 14, 2008

Ελλάς "άνωθεν"

Παρασκευή 14 Νοεμβρίου – και η λέξη της ημέρας είναι «άνωθεν». Σωστά. Καμμία άλλη δεν εκφράζει τη βαθύτατη διάβρωση του κρατικού μηχανισμού, τη βαθύτατα δουλική αντίληψη που οι πολιτικές ηγεσίες έχουν εμφυσήσει στους υφισταμένους τους, τη βαθύτατα απαξιωτική αντίληψη που έχουν στην ιεραρχία οι ανώτεροι για τους κατώτερους, και οι ίδιοι για τον εαυτό τους ως κατώτερο για τους ανωτέρους τους.

«Η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου ολόκληρη εκτελούσε εντολές, εντολές εκτελούσα κι εγώ», λέει σε μια επιστολή που δημοσιεύει το Έθνος ένας νομικός σύμβουλος της ΚΕΔ. Οι νομικοί σύμβουλοι χαίρουν ειδικής προστασίας από το νόμο. Γιατί; Ακριβώς για να μπορούν να υψώσουν ένα στοιχειώδες ανάστημα, να πουν «όχι» όταν τους ζητούν να παρανομήσουν και να μην υποχρεώνονται στον έσχατο εξευτελισμό του κ. Σταύρου Ζερβουδάκη να επικαλείται ως υπεράσπιση του εαυτού του –για κάτι που ως νομικός γνωρίζει ότι χρήζει υπεράσπισης- το γεγονός ότι «εκτελούσε εντολές άνωθεν».

Αλλά βέβαια. Γιατί να φτάσει κανείς στο νομικό σύμβουλο όταν υπάρχει ο νομάρχης. Μια δικηγόρος καταθέτει στη Βουλή και εμφανίζει τον γίγαντα των τηλεοπτικών παραθύρων, τον λατρεμένο της AGB που στα πόδια του συνωστίζονται μαρκούτσια ακόμη κι όταν πηγαίνει για ούζα, ναι, αυτόν τον πανίσχυρο εκλεγμένο νομάρχη να της λέει «ποιος είμαι εγώ που θα πω όχι στον Καραμανλή;». Διότι «η απόφαση», φέρεται επίσης να της είπε, που ο ίδιος το διαψεύδει, «η απόφαση ήρθε από πάρα πολύ ψηλά, πιο ψηλά δεν γίνεται…» Και, το λιγότερο, όλοι πιστεύουν πως θα μπορούσε κάλλιστα να έχει γίνει έτσι ακριβώς.

Γιατί άμα θέλεις να κάνεις τη δουλειά σου, πρέπει να πέσει τηλέφωνο «από πάνω». Έτος 2008, σαν να βλέπεις ασπρόμαυρη ελληνική ταινία. Ο ιδιαίτερος του κ. υπουργού, το μυθικό Μαξίμου, ο συνεργάτης, ο σύμβουλος, ο κολλητός, ο κουμπάρος. Το κύκλωμα της εξουσίας. Οι πολλοί πειθήνιοι και οι λίγοι που ανθίστανται – συχνά υποχρεωμένοι να φτάσουν έως τα άκρα, την παραίτηση πρόσφατα για τους δύο εισαγγελείς. Αλλά οι κούκοι είναι λίγοι και η άνοιξη μακριά.

Αυτό ακριβώς είχε υποσχεθεί ο κ. Καραμανλής μιλώντας –έχω καιρό να ακούσω κάποιον να το επικαλείται…- για το περίφημο «σύστημα ΠΑΣΟΚ», για τη «σεμνότητα και την ταπεινότητα». Αυτή την εξυγίανση επαγγέλθηκε και γι’αυτό ήταν τόσο καταστροφικό και παραμένει το Βατοπέδι. Και η γνώμη των πολιτών για τις επιδόσεις της κυβέρνησής του σε αυτό ακριβώς το θέμα είναι που ο κ. Καραμανλής διαβάζει αυτές τις μέρες στις δημοσκοπήσεις.